‘Schaf au-pair statuut af’

Als au pair een nieuw land en een nieuwe cultuur leren kennen. Het klinkt aantrekkelijk. In de praktijk worden veel au pairs uitgebuit. Zoals de Filipijnse Shyn, die in februari 2014 naar België kwam en na drie maanden uitgeput in elkaar zakte op de badkamervloer van een kasteel in Leuven.

‘Eerlijk gezegd durfde ik nauwelijks te geloven dat ik in een kasteel in België ging wonen’, vertelt Shyn*, een 23-jarige Filipijnse. Na maanden chatten en mailen had ze via internet het ideale gastgezin gevonden: een diplomatenfamilie uit Leuven. Op Skype klikte het meteen met de moeder en de drie kinderen. Het gezin bood aan om haar vlucht vanuit Manilla te betalen en liet weten dat ze meer dan vier uur per dag nodig was, ook al stond dat niet in het contract. Dat vond ze geen probleem. Ze was blij dat zich nuttig kon maken en ze zou veel in ruil krijgen. Een eigen kamer met fitnessapparaten, kabeltelevisie en een groot comfortabel bed. Haar massagestoel stond al klaar.

Wie ‘au pair’ hoort, denkt aan een jong meisje dat als kinderoppas naar België komt om wat zakgeld te verdienen. Maar de bedoeling van de wet is dat de jongere, tussen 18 en 25 jaar, onze taal en cultuur leert kennen door in een gastgezin te verblijven en verplicht taallessen te volgen. In ruil mag de jongere maximum vier uur per dag en 20 uur per week helpen bij lichte huishoudelijke taken, kinderoppas inbegrepen. Het gastgezin geeft de au pair een eigen kamer, vrije toegang tot de woning en ten minste 450 euro zakgeld per maand.

‘De regelgeving is duidelijk, maar het is heel eenvoudig om de wet ongestraft te overtreden. Want au pairs hebben geen organisatie die hen beschermt’, zegt Omar Garcia van Orca (Organisatie voor Clandestiene Arbeidsmigranten), een vzw die opkomt voor huishoudpersoneel. Hij krijgt regelmatig telefoon van wanhopige au pairs. ‘Ze hebben problemen met hun gastgezin en weten niet waar ze terechtkunnen. Dikwijls moeten ze 38 tot 40 uren per week werken. Soms zonder een vrij weekend.’ Een Oekraïens meisje moest in een zetel in de gang slapen. Anderen krijgen hun zakgeld onregelmatig of niet. Enkele gastgezinnen zijn veroordeeld door de correctionele rechtbank omdat ze au pairs lieten werken in hun bedrijf, alsof ze werknemers waren. Toch dienen au pairs vaak geen klacht in. ‘Ze zijn voor eten en onderdak volledig afhankelijk van hun gastgezin. Soms hebben ze een goede band met de ouders en de kinderen en zijn ze bang om die te verliezen’, zegt Garcia. ‘Ze zijn vaak heel jong en kennen de taal en cultuur niet.’

Uitbuiting

De eerste weken van Shyns verblijf in het kasteel verliepen rustig. De politie kwam langs om na te gaan of alles in orde was. De agent vroeg of ze vrije toegang tot de woning had. Ze antwoordde ‘ja’ omdat haar beloofd was dat ze de code van de ingangspoort zou krijgen. Het gastgezin gaf haar steeds meer taken: ontbijt klaarmaken, strijken, speelgoed opruimen. Ze moest om halfzes opstaan, samen met het jongste kind, en kon pas laat gaan slapen. Toen ze last kreeg van haar rug, meldde ze dat aan de moeder. Die toonde geen begrip. ‘Mijn eigen moeder begon zich zorgen te maken’, zegt Shyn. ‘Elke keer dat ik op Skype kwam, zag ik er slechter uit. Ik loog dat het goed met me ging. Wat had ik moeten zeggen? Mama, ze behandelen me als een slaaf?’

Toen het gastgezin een groot feest gaf, werkte Shyn achttien uur aan één stuk. ‘Op een nacht werd ik met zware hoofdpijn wakker. Toen ik naar de badkamer liep om een aspirine te nemen werd het zwart voor mijn ogen. Op de badkamervloer kwam ik bij.’ Maar de moeder was niet onder de indruk, integendeel, ze vertrok met haar man voor twee weken naar het buitenland. Shyn bleef alleen achter op het landgoed om voor de drie kinderen te zorgen. Toen er rode vlekken op haar lichaam verschenen, werd ze ongerust en wilde naar de dokter. De gastouders lieten weten dat ze moest wachten op hun terugkomst. Na de vakantie escaleerde de situatie. Shyn moest haar paspoort afgeven. ‘Ik was bang, maar ik weigerde. Diezelfde avond belde ik naar een au-pairagentschap dat ik online gevonden had, om te veranderen van gastgezin. De man van het agentschap vond mijn situatie zo alarmerend, dat hij me onmiddellijk kwam ophalen. De vader versperde mij de weg. Er moest politie bijgehaald worden.’

Shyn ontsnapte met de hulp van Geoffroy de Hemptinne van het au-pairagentschap Sawadee (zie kader). Hij vond een ander gastgezin voor haar. ‘Shyn moest daar dringend weg. Haar situatie leek op slavernij. Wij screenen families altijd eerst’, zegt hij.

IJsberg

‘Wat wij horen van misbruiken is slechts het topje van de ijsberg’, zegt Omar Garcia van Orca. ‘We merken dat het au-pairstatuut een verborgen kanaal voor arbeidsmigratie is geworden. Bovendien leidt het rechtstreeks naar uitbuiting. Daarom pleiten wij voor de afschaffing van het statuut. Culturele uitwisseling is een nobel doel, maar dat moet op een andere manier geregeld worden.’

Marc Willems, afdelingshoofd Handhaving en Toezicht van het departement Werk en Sociale Economie, denkt er hetzelfde over. De Vlaamse Inspectie Werk en Sociale Economie voerde in 2008 en 2009 een pleidooi voor de afschaffing van het au-pairstatuut. In die periode controleerden de inspecteurs 443 gastgezinnen en kandidaat-gastgezinnen. Ze stelden formele inbreuken vast in bijna één op de drie dossiers. De inbreuken tegen de geest van de wet lagen nog veel hoger: voor de meeste meisjes en gastgezinnen stond het huishoudelijke werk in ruil voor zakgeld centraal, niet de culturele uitwisseling. ‘We hebben toen gepleit voor een afschaffing van het systeem’, zegt Willems. ‘We wilden met die sterke uitspraak een schok geven, maar de politiek heeft er matig of niet op gereageerd.’

Met de afschaffing van het statuut, verdwijnt de nood aan betaalbare kinderopvang niet. ‘Er moeten voldoende alternatieven ontwikkeld worden’, zegt Willems. ‘Zowel kinderopvang als culturele uitwisseling kan ook op een andere manier georganiseerd worden. Intussen doen wij wat we kunnen.’ Na de grootschalige inspecties in 2009 zijn de prioriteiten gewijzigd. Vorig jaar zijn er slechts 26 gastgezinnen gecontroleerd. Toch zijn er 17 inbreuken vastgesteld. Willems: ‘Je ziet de cijfers, je ziet het gebeuren, maar ik heb geen honderd inspecteurs.’

* Omwille van de privacy geven we niet de echte naam van de au pair.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: